LUNMUAL
KHUA
SUANTE BEH:
PU SIAN ZA THANG' TANGTHU
LUNMUAL KHUA SUANTE BEH: PU SIAN ZA THANG'
TANGTHU
I. APIANNA: Lunmual Khua Suante Beh Pu Vial Thuam leh Pi Ngaih Huaite sung pan AD 1922 in Philnak khua ah suak hi. Unau 11 sung pan adam-khuasuak Numei 4 leh Pasal 4 sung ah Upen Innpi a suak hi.
II.SANGKAHNA: AD 1935 in Lunmual khua ah Sangkah kipan a, 1937 kum pan Kaptel khua ah Sangkah zom to in 1940 kum in Tan 4 zo hi. 1941 Sangkong kihon ciang in Manglai sinzom nuam in Tedim ah a pai leh Sang Siate in pi na teh pah uh a, 5' 2" pha ta, Tangvalta na hih teh Galkap kidon laitak ahih tawh Galkap na tum nuam hiam, Ngaihsun dih in, na ci uh hi.
III. GALKAP TUMNA: Galkap tum thei ding in Tangval cidam khat ahihmahbang-in alungsim khentat in Langluut kuan ding in akithawi pah hi.Tua hunlai in Galkap tum cih pen Tangval cidam khempeuh ut ciat uh a, tuhun khangnote Gamdang pai nop tawh kibang hi. Kha 6 sung Training (Langluut Sin) amantak ciang-in:- 6th Division Burma Riflle ah Galkap khat hipah hi.A sawt lo in Leitung Bup Galpi Nihna Thuthak hong gingpah aa, Amau zong Galmai phuding/ Galnang ding in Order hong tung pah ahihman-in Thavoy ah kipuak suk pah hi. Japan Galkapte in 1942 January 14 pan simtoh Kha Sagih(7) sung Mikang Galkapte panmun khempeuh "Cut off" zo uh ahihman-in Galsung ah cimawh beidong in a omcip uh hi.
1942 September kha ciang in amau suahtaakna ding amuzote suakta bek ding dinmun atun uh teh
Tai 120(Miles) agamla Molamein khua dong khe tawh pai to uh aa, Lamkaal ah haksa lua mahmah ta leh a suahtaak na ding uh zong in Mandalay dong pai to suak uh hi. Hih kikaal ah Kawl Innkuante'n na seelman zeel uh hi kei leh Japante khutsung ah suakta hetlo ding uh hi.
Mandalay pan Guunkhawm(Monywa) tun na ding hanciam kul leuleu in Leilam leh Tui lam zuisim in pai zeel uh aa, Guunkhawm atun uh teh Kawlpi leh Tedim tun na ding in Khelam tawn in sun leh zan in paisim kul leuleu ahihman-in khat veivei sun in pai in, khat veivei zan in apai hun uh om aa, Gilkial dangtaak thuak in apai uh hi.
Kawlpi atun ciang un, a lawmte: Pu Maangdothang(Kaptel), Pu Onzagin(Teeklui), Pu Pumzado(Laitui) teng tawh Inn ciahsuak ding mah kithukim ciat uh aa, Galkap Zum ah asuahtaak thu uh zasak pak in Tedim dong khelam mah tawn-in a khua ciat uh ciahsuak pah uh-a, lam tawntung ah akeem Pasian tung ah Lungdam akociat uh hi.
IV. FALAM GALKAP ZUMPI AH THUKIN SAPNA: Zomi Galkap gamkuan pawlkhat suakta in hong ciah lam Thukante in atheih uh teh Thukin in Falam ah kisam pah aa, Thu asit khit uh teh Letmat khat tek pia in 1943-1944 March dong Mikang Galkap sung ah Levi a sem sak suak uh hi.
V. KENEDY PEAK AH JAPAN TAWH KIKAAPNA: Mikang Galkap Levi asep sung in Kenedy Peak ah Japan tawh kikaapna nasia mahmah aa, thautang abeiciang in thautei khawng tawh kidona dinmun dong tungkha ngei hi. Khatvei kikaapna khat ah Japante Mangpa in "Charge" ci-in awtkhaina awging-kiza ta aa, Namsau tawh thah ding in akidelh dinmun kawmkaal pan suakta ngei hi. Tua kikaapna ah Japan Galkapte galhat mahmah uh aa, Mikang galkapte ki kiintoto hi.
VI. LEITUNG BUP GALBEIKUAN IN ZOGAM GALPHUALPI: Second World War beikuan in ZoGam sung ah Sun leh Zan in Thaupi, Thauneu ging kiza den hi. Japante hat semsem phot in Mikang Galkapte kikiin toto a, Zo Gam sung ah kikaapna tamveipi om hi. 1944 teh India Gam Hoshiarpur dong kiinto ta in, tua pan Yanchi Camp kitung a, Galmai phu kik ding in abaihsa-in akiom dimdiam laitak " Japan Gal Beita!!!" cih Thuthak hong tun teh Hoshiarpur ah ciah kik in, tua pan Tedim ah kiciah suak pah hi. Leitung bup Galpi Nihna beikuan in Zo Gam bup zong Galphualpi suak in na khempeuh akisiat khit teh Japante guallel uh ahihman-in Second World War "Beita!!!" hi.
VII. ZINEIH NI LEH ZAKHAN NI: Galven ciang in Inn aciah theih sung in a lawmngaih Lia Khualdoncing tawh March 1st, 1945 in kiteeng uh hi. Azi neih Ni leh Galkap sankhat a ngah Ni kituak aa, asawt lo in Shwebo ah 2nd Chin Langluut Sia seem ding in kisam suk pah hi.
VIII. MINGALADON AH KISAM SUK: 1946 kum, Second Chin ah Langluut Sia asep sung in Mingaladon Galkapphualpi ah kisam suk leuleu ahih lam tak Apano in atheih teh Inn lam ciah leh deih a hihman-in Galkap Zumpi ah Khuanngetna Lai akhak zeel hi. 1946 April ciang in Inn lam pan Sapna hang in Mingalodon Galkap phualpi pan kha khat(1)sung khualam ciah pak theih na ding phalna(Order) angah teh ciahto pah a, Galkap vai tak mah in ahunlap-in paisuk kik pahvingveng in Mingaladon Galkap Phualpi vatung kik hi.
IX. MINGALADON PAN MAYMYO BRC: 1947 ciang in zakhan theihna ding Transfer hun naita a, Mingaladon pan Maymyo BRC ah kipai sak hi. A Pano in Upen Innpi ngaak ding a hih tawh a ciahto suak thei ding sa hinapi Maymyo apaisuak atheihteh apilasiamnate siitlo-in Zum Nasem alawmte tawh Khuanngetna Lagelh kipan kik uh a, Khualam haksatnate gelh phakik in Galkap Zumpi ah Laikhak puakzeel uh ahihman-in kingaihsut sak in Zumpi pan phalna kipia a, ahizong in Galkap sepzom ding leh Inn lam ciah ding pen Ama khensat ding in kikoih sak hi.
X. MAYMYO BRC PAN INN LAM CIAHTA: Inn lam pan Sapna pen Limtak in ngaihsun phapha aa, atawpna ah ciah ding in khensat in 1947June 4 in Maymyo BRC pan Galkap Nasep tawpsan in Inn lam hong ciahto ta hi.
XI. KHUA HAUSA:(1948-1962) Innkuante, Unau Sanggamte leh Khua leh Tui veina tak mah tawh khentat in hongciahtoa, Khua hongtun takpi teh Ki Lungdam mahmah in, Hausa Upate in zong na muak pah uh aa, Hausa lam ah Mapang sak pah uh hi.1948 kum pan Hausapi ding in koih pah uh aa, 1962 dong sem hi. Hausa asep sung in Kumpi pahtaak ngah ahihman-in Kumpi pan Huhna angahte:
1. Thawi Lei...................................................... 1
2. Tuizawl..........................................................1 Mile
3. Buh Tui Lampi Tawhna ding.............................1 Mile
( Laigelhpa in aphawklai teng agelhpak hi-a, adang aomlai leh nong genkik ding uh hong kingeen hi.)
XII. BIAKNA LAM AH MAKAI: 1948 pan ABM Pawlpi ah Lut in Biakna hahkat mi hi-a, Nisim leh Nipi sim in Lai Siangtho sim den mi ahihi. 1962 kum ciang in "Jesuh Khuavak"_John1:5 bulphuh in Kaptel Khua alawmte tawh "KHUAVAK PAWLPI" phuan uh aa, Kaptel leh Lunmual khua ah Pawlpi om pah hi.
Tawlkhat sung CBC Pawlpi tawh kizom in na asepkhop khitciang un, SDA Pawlpi lam ah kihei uh hi.
AD 2000 Kum Thak Muakna in Sialpi khat tawh Jubilee la in Khuazangbup Anvaak aa, Khual leh Tual pan asap uh Unau Sanggamte khempeuh tawh AD Kum 2000 Muakna & Pasian tung ah Lungdamkoh Hunpi kibawl in nuam kisamahmah hi.
(Pu Thang pen AD 2000 pan Tunidong YAHWEH Min Siangtho Upna sung ah akip mahmah khat ahihi.)
SUAN LEH KHAKTE:
TATE TUTE TUSAWNTE
1. Pi Khualdoncing (1945-Present) P3/N5 ????? ????????
2. Pi Vungngaihcing (1962-200_?) P2/N3 ????? ????????
Hih Article pen Bethel Bible College ah B.Th ka sin lai in, Pu Sian Za Thang a Tute kiang ah hong hawh in Nitak Anneek khit pan Zankimdong Holimna Hun ka zatkhop uh teh hong gen ka ciapteh khak lai sunsun & Ka Pa ST.Cinpu hong gente ban ah; Keima kihelkhakna pan ka zak thute gawmkhawm kik in kong gelh hi aa, Kum, Ni leh Kha leh Nasep Sinbawlte akicingzaw leh amaanzaw athei iomzenzen leh nong gen na ding uh hong kingeen hi.
Hong nusiat laitak & Sihvui Hun ah akihelkha thei lo, Tute khempeuh tang in: Laigelh!
Joshua Thang, Th.M
Bangalore, India

1 comment:
DEAR SANGGAMTE AW,
SUANTE BEH: PU SIAN ZA THANG' TANGTHU TOMCING HONG KIGELH KAMUH CIANG IN EI SUANTE BEH SUNG AH GAM LEH MINAM AIT MAHMAH MI THUPI KHAT IN HONG NUSIAT LAM IH PHAWK KHA AA, ADAH AKAP INNKUAN TAWH KIBANG IN IDAH KHAWM HI.
TOAPA IN HEHNEPNA KICING HONG PIAKSAKNA DING THU I NGEEN HI.
MUN TUAMTUAM AA OM A TU LE TATE TOPA'N THUPHA HONG PIA CIAT TEK TA HEN.
HONGPHAWK:
SUANTE TUPA
Post a Comment