LUNMUAL
KHUA
SUANTE BEH:
PU SIAN ZA THANG' TANGTHU
LUNMUAL KHUA SUANTE BEH: PU SIAN ZA THANG'
TANGTHU
I. APIANNA: Lunmual Khua Suante Beh Pu
Vial Thuam leh Pi Ngaih Huaite sung pan AD 1922 in Philnak khua ah
suak hi. Unau 11 sung pan adam-khuasuak Numei 4 leh Pasal 4 sung ah Upen
Innpi a suak hi.
II.SANGKAHNA: AD 1935 in Lunmual khua ah
Sangkah kipan a, 1937 kum pan Kaptel khua ah Sangkah zom to in 1940 kum
in Tan 4 zo hi. 1941 Sangkong kihon ciang in Manglai sinzom nuam in
Tedim ah a pai leh Sang Siate in pi na teh pah uh a, 5' 2" pha ta,
Tangvalta na hih teh Galkap kidon laitak ahih tawh Galkap na tum nuam
hiam, Ngaihsun dih in, na ci uh hi.
III. GALKAP TUMNA: Galkap tum thei
ding in Tangval cidam khat ahihmahbang-in alungsim khentat in Langluut
kuan ding in akithawi pah hi.Tua hunlai in Galkap tum cih pen Tangval
cidam khempeuh ut ciat uh a, tuhun khangnote Gamdang pai nop tawh kibang
hi. Kha 6 sung Training (Langluut Sin) amantak ciang-in:-
6th Division Burma Riflle ah Galkap khat hipah hi.A sawt lo
in Leitung Bup Galpi Nihna Thuthak hong gingpah aa, Amau zong Galmai
phuding/ Galnang ding in Order hong tung pah ahihman-in Thavoy ah kipuak
suk pah hi. Japan Galkapte in 1942 January 14 pan simtoh Kha Sagih(7)
sung Mikang Galkapte panmun khempeuh "Cut off" zo uh ahihman-in Galsung
ah cimawh beidong in a omcip uh hi.
1942 September kha
ciang in amau suahtaakna ding amuzote suakta bek ding dinmun atun uh
teh
Tai 120(Miles) agamla Molamein khua dong khe tawh pai to uh
aa, Lamkaal ah haksa lua mahmah ta leh a suahtaak na ding uh zong in
Mandalay dong pai to suak uh hi. Hih kikaal ah Kawl Innkuante'n na
seelman zeel uh hi kei leh Japante khutsung ah suakta hetlo ding uh hi.
Mandalay pan Guunkhawm(Monywa) tun na ding hanciam kul leuleu in Leilam
leh Tui lam zuisim in pai zeel uh aa, Guunkhawm atun uh teh Kawlpi leh
Tedim tun na ding in Khelam tawn in sun leh zan in paisim kul leuleu
ahihman-in khat veivei sun in pai in, khat veivei zan in apai hun uh om
aa, Gilkial dangtaak thuak in apai uh hi.
Kawlpi atun
ciang un, a lawmte: Pu Maangdothang(Kaptel), Pu Onzagin(Teeklui), Pu
Pumzado(Laitui) teng tawh Inn ciahsuak ding mah kithukim ciat uh aa,
Galkap Zum ah asuahtaak thu uh zasak pak in Tedim dong khelam mah
tawn-in a khua ciat uh ciahsuak pah uh-a, lam tawntung ah akeem Pasian
tung ah Lungdam akociat uh hi.
IV.
FALAM GALKAP ZUMPI AH THUKIN SAPNA: Zomi Galkap
gamkuan pawlkhat suakta in hong ciah lam Thukante in atheih uh teh
Thukin in Falam ah kisam pah aa, Thu asit khit uh teh Letmat khat tek
pia in 1943-1944 March dong Mikang Galkap sung ah Levi a sem sak suak uh
hi.
V.
KENEDY PEAK AH JAPAN TAWH KIKAAPNA: Mikang
Galkap Levi asep sung in Kenedy Peak ah Japan tawh kikaapna nasia mahmah
aa, thautang abeiciang in thautei khawng tawh kidona dinmun dong
tungkha ngei hi. Khatvei kikaapna khat ah Japante Mangpa in "Charge"
ci-in awtkhaina awging-kiza ta aa, Namsau tawh thah ding in akidelh
dinmun kawmkaal pan suakta ngei hi. Tua kikaapna ah Japan Galkapte
galhat mahmah uh aa, Mikang galkapte ki kiintoto hi.
VI.
LEITUNG BUP GALBEIKUAN IN ZOGAM
GALPHUALPI: Second World War beikuan in ZoGam sung ah Sun leh
Zan in Thaupi, Thauneu ging kiza den hi. Japante hat semsem phot in
Mikang Galkapte kikiin toto a, Zo Gam sung ah kikaapna tamveipi om hi.
1944 teh India Gam Hoshiarpur dong kiinto ta in, tua pan Yanchi Camp
kitung a, Galmai phu kik ding in abaihsa-in akiom dimdiam laitak
"
Japan Gal Beita!!!" cih Thuthak hong tun teh Hoshiarpur ah ciah kik
in, tua pan Tedim ah kiciah suak pah hi.
Leitung bup Galpi Nihna
beikuan in Zo Gam bup zong Galphualpi suak in na khempeuh
akisiat khit teh Japante guallel uh ahihman-in
Second World War
"Beita!!!" hi.
VII.
ZINEIH NI LEH ZAKHAN NI: Galven ciang in Inn
aciah theih sung in a lawmngaih Lia Khualdoncing tawh March 1st, 1945 in
kiteeng uh hi. Azi neih Ni leh Galkap sankhat a ngah Ni kituak aa,
asawt lo in Shwebo ah 2nd Chin Langluut Sia seem ding in kisam suk pah
hi.
VIII.
MINGALADON AH KISAM SUK: 1946 kum, Second
Chin ah Langluut Sia asep sung in Mingaladon Galkapphualpi ah kisam suk
leuleu ahih lam tak Apano in atheih teh Inn lam ciah leh deih a
hihman-in Galkap Zumpi ah Khuanngetna Lai akhak zeel hi. 1946 April
ciang in Inn lam pan Sapna hang in Mingalodon Galkap phualpi pan kha
khat(1)sung khualam ciah pak theih na ding phalna(Order) angah teh
ciahto pah a, Galkap vai tak mah in ahunlap-in paisuk kik pahvingveng in
Mingaladon Galkap Phualpi vatung kik hi.
IX.
MINGALADON PAN MAYMYO BRC: 1947 ciang in zakhan
theihna ding Transfer hun naita a, Mingaladon pan Maymyo BRC ah kipai
sak hi. A Pano in Upen Innpi ngaak ding a hih tawh a ciahto suak thei
ding sa hinapi Maymyo apaisuak atheihteh apilasiamnate siitlo-in Zum
Nasem alawmte tawh Khuanngetna Lagelh kipan kik uh a, Khualam haksatnate
gelh phakik in Galkap Zumpi ah Laikhak puakzeel uh ahihman-in
kingaihsut sak in Zumpi pan phalna kipia a, ahizong in Galkap sepzom
ding leh Inn lam ciah ding pen Ama khensat ding in kikoih sak hi.
X.
MAYMYO BRC PAN INN LAM CIAHTA: Inn lam pan Sapna pen
Limtak in ngaihsun phapha aa, atawpna ah ciah ding in khensat in
1947June 4 in Maymyo BRC pan Galkap Nasep tawpsan in Inn lam hong ciahto
ta hi.
XI. KHUA HAUSA:(1948-1962) Innkuante, Unau
Sanggamte leh Khua leh Tui veina tak mah tawh khentat in hongciahtoa,
Khua hongtun takpi teh Ki Lungdam mahmah in, Hausa Upate in zong na muak
pah uh aa, Hausa lam ah Mapang sak pah uh hi.1948 kum pan Hausapi ding
in koih pah uh aa, 1962 dong sem hi. Hausa asep sung in Kumpi pahtaak
ngah ahihman-in Kumpi pan Huhna angahte:
1. Thawi
Lei...................................................... 1
2.
Tuizawl..........................................................1 Mile
3.
Buh Tui Lampi Tawhna ding.............................1 Mile
( Laigelhpa in aphawklai teng agelhpak hi-a, adang aomlai leh nong genkik ding uh hong kingeen hi.)
XII.
BIAKNA LAM AH
MAKAI: 1948 pan ABM Pawlpi ah Lut in Biakna hahkat mi hi-a,
Nisim leh Nipi sim in Lai Siangtho sim den mi ahihi. 1962 kum ciang in
"Jesuh Khuavak"_John1:5 bulphuh in Kaptel Khua alawmte tawh "KHUAVAK
PAWLPI" phuan uh aa, Kaptel leh Lunmual khua ah Pawlpi om pah hi.
Tawlkhat
sung CBC Pawlpi tawh kizom in na asepkhop khitciang un, SDA Pawlpi lam
ah kihei uh hi.
AD 2000 Kum Thak Muakna in Sialpi khat tawh Jubilee la in
Khuazangbup Anvaak aa, Khual leh Tual pan asap uh Unau Sanggamte
khempeuh tawh AD Kum 2000 Muakna & Pasian tung ah Lungdamkoh Hunpi
kibawl in nuam kisamahmah hi.
(Pu Thang pen AD 2000 pan
Tunidong YAHWEH Min Siangtho Upna sung ah akip mahmah khat ahihi.)
SUAN LEH KHAKTE:
TATE TUTE TUSAWNTE
1.
Pi Khualdoncing (1945-Present) P3/N5 ????? ????????
2.
Pi Vungngaihcing (1962-200_?) P2/N3 ????? ????????
# Pu Sian Za
Thang in Khua leh Tui, Gam leh Lei ahuutna hang in Haksatna tampi tak
nawk in naseem hahkat mi hi-aa, Lungduai Thumaan in Pasian Zahtaak mi
ahihman-in Mite' Mai leh Pasian' Mai ah Maipha angah hi.
Hih Article pen Bethel Bible College ah B.Th ka sin lai in, Pu
Sian Za Thang a Tute kiang ah hong hawh in Nitak Anneek khit pan
Zankimdong Holimna Hun ka zatkhop uh teh hong gen ka ciapteh khak lai
sunsun & Ka Pa ST.Cinpu hong gente ban ah; Keima kihelkhakna pan ka
zak thute gawmkhawm kik in kong gelh hi aa, Kum, Ni leh Kha leh Nasep
Sinbawlte akicingzaw leh amaanzaw athei iomzenzen leh nong gen na ding
uh hong kingeen hi.
Hong nusiat laitak & Sihvui Hun ah akihelkha
thei lo, Tute khempeuh tang in: Laigelh!
Joshua Thang, Th.M
Bangalore, India
Zomi ID: http://genzonet.blogspot.com/2011/09/zomi-id-pu-sian-za-thang-1922-2011.html